Η λήθη δεν είναι λάθος του εγκεφάλου – Νέα έρευνα αποκαλύπτει τον ρόλο της ντοπαμίνης

Ένα μικροσκοπικό σκουλήκι αποκαλύπτει ότι η λήθη δεν είναι λάθος του εγκεφάλου, αλλά μια ζωτική λειτουργία. Η μελέτη που δημοσιεύεται στο  Journal of Neurochemistry δείχνει πως η ντοπαμίνη, η ίδια χημική ουσία που μας επιτρέπει να μαθαίνουμε και να θυμόμαστε, είναι επίσης υπεύθυνη για το να ξεχνάμε.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το Caenorhabditis elegans, ένα σκουλήκι με μόλις 300 νευρώνες, για να παρακολουθήσουν πώς δημιουργούνται και σβήνονται οι μνήμες. Μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι η λήθη προκύπτει παθητικά, απλώς επειδή οι αναμνήσεις ξεθωριάζουν με τον καιρό. Όμως τα πειράματα αποκάλυψαν ότι το να ξεχνάμε είναι μια ενεργή διαδικασία.

Η λήθη ως ενεργός λειτουργία του εγκεφάλου

Οι επικεφαλής της μελέτης εξηγούν στο ZME Science πως αν δεν ξεχνούσαμε τίποτα, ο εγκέφαλός μας θα γέμιζε με πληροφορίες, χάνοντας την ικανότητα να εστιάζει και να προσαρμόζεται. Με άλλα λόγια, η λήθη είναι ένα είδος «νοητικής εκκαθάρισης». Οι ερευνητές εκπαίδευσαν τα σκουλήκια να συνδέουν ένα συγκεκριμένο άρωμα με τροφή. Όταν όμως παρενέβησαν ώστε να μην παράγεται ντοπαμίνη, οι μνήμες αυτές δεν χάνονταν — τα σκουλήκια συνέχιζαν να «θυμούνται» για πολύ περισσότερο χρόνο.

Το ίδιο συνέβη όταν οι επιστήμονες απενεργοποίησαν τους υποδοχείς DOP-2 και DOP-3, μέσω των οποίων μεταδίδεται το μήνυμα της ντοπαμίνης. Τότε, η λήθη απλώς δεν συνέβαινε. Αυτό δείχνει πως δεν είναι τυχαίο το ότι ξεχνάμε, αλλά αποτέλεσμα συντονισμένης δράσης πολλών εγκεφαλικών κυττάρων. Η ντοπαμίνη «αποφασίζει» πότε μια μνήμη πρέπει να παραμείνει και πότε να διαγραφεί.

Όταν παλιές αναμνήσεις σβήνονται λόγω της ντοπαμίνης

Αν και τα σκουλήκια απέχουν πολύ από τον άνθρωπο, οι μηχανισμοί της ντοπαμίνης είναι παρόμοιοι. Στον εγκέφαλο των ανθρώπων, η ντοπαμίνη παίζει καθοριστικό ρόλο όχι μόνο στη μάθηση, αλλά και σε ασθένειες όπως στη νόσο του Πάρκινσον, όπου η απώλεια των κυττάρων που την παράγουν προκαλεί κινητικά και γνωστικά προβλήματα. Η ιδέα ότι η λήθη είναι «προγραμματισμένη» από τη φύση μπορεί να ακούγεται παράδοξη, όμως έχει νόημα. Είναι μια μορφή εγκεφαλικής οικονομίας, όπου οι άχρηστες αναμνήσεις διαγράφονται για να υπάρχει χώρος για νέες.

Η μελέτη συνδέεται και με προηγούμενες έρευνες σε μύγες φρούτων, οι οποίες έδειξαν ότι η ενεργοποίηση των νευρώνων ντοπαμίνης μπορεί να «σβήσει» επιλεκτικά μνήμες. Όταν αυτά τα κύτταρα μπλοκαρίστηκαν, οι μύγες θυμούνταν περισσότερο. Τώρα, το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στα σκουλήκια, γεγονός που υποδηλώνει πως η λήθη, όπως και η μνήμη, είναι θεμελιώδης ιδιότητα όλων των ζωικών εγκεφάλων.

Οι πιθανές θεραπείες του μέλλοντος

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η ανακάλυψη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει μελλοντικά σε νέες θεραπείες για διαταραχές μνήμης, όπως την άνοια ή τη νόσο του Πάρκινσον. Αν κατανοήσουμε καλύτερα πώς η ντοπαμίνη επιτρέπει στον εγκέφαλο να «αφήνει πίσω» ορισμένες πληροφορίες, ίσως μπορέσουμε να ρυθμίσουμε αυτή τη διαδικασία όταν δυσλειτουργεί.